Your request was blocked.

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC): Vai trò, Thành tựu và Thách thức

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, thường được gọi tắt là APEC, là một trong những cơ chế hợp tác kinh tế khu vực có ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới hiện nay. Từ khi ra đời vào cuối những năm 1980, APEC đã trở thành nền tảng kết nối các nền kinh tế năng động thuộc khu vực châu Á – Thái Bình Dương, hướng tới mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, tự do hóa thương mại và đầu tư, cũng như tăng cường sự hiểu biết và hợp tác giữa các quốc gia thành viên.

Khái quát về APEC

APEC là tên viết tắt tiếng Anh của Asia-Pacific Economic Cooperation (Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương). Diễn đàn này được chính thức thành lập vào tháng 11 năm 1989 tại Canberra, Australia với sự tham gia ban đầu của 12 nền kinh tế. Tính đến nay, con số thành viên đã tăng lên 21, bao gồm cả Việt Nam, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Canada, Nga, Mexico, Peru, Chile, Philippines, New Zealand, Papua New Guinea, Hong Kong (Trung Quốc), Đài Loan và Brunei Darussalam.

Các thành viên của APEC được gọi là các nền kinh tế, thay vì quốc gia hay lãnh thổ, nhằm tạo sự linh hoạt trong hợp tác. Địa bàn hoạt động của APEC phủ khắp khu vực rộng lớn từ Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á, Châu Đại Dương đến Châu Mỹ, chiếm khoảng 39% dân số thế giới, hơn 60% GDP toàn cầu và gần 50% thương mại thế giới.

Sứ mệnh và mục tiêu của APEC

Tôn chỉ hoạt động của APEC là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, tự do hóa thương mại và đầu tư, cũng như giảm bớt các rào cản thương mại giữa các thành viên. APEC không phải là một tổ chức mà là một diễn đàn, cho phép các nền kinh tế thành viên thảo luận, đàm phán các vấn đề kinh tế quan trọng của khu vực mà không có tính ràng buộc pháp lý.

Ba trụ cột cơ bản của APEC bao gồm:

1. Tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại, đầu tư 2. Hợp tác kinh tế, kỹ thuật nâng cao năng lực 3. An ninh kinh tế, ổn định và phát triển bền vững

Để cụ thể hóa mục tiêu này, APEC đưa ra các sáng kiến như Mục tiêu Bogor (1994), hướng tới tự do hóa thương mại và đầu tư vào năm 2020 đối với các nền kinh tế phát triển, và vào năm 2020 đối với các nền kinh tế đang phát triển. Ngoài ra, APEC còn tập trung thúc đẩy môi trường kinh doanh thuận lợi, cải thiện năng suất lao động, tăng cường vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo trong khu vực.

Cơ chế hoạt động và sự khác biệt của APEC

Một điểm đặc biệt của APEC là cách thức hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận, không ràng buộc pháp lý và linh hoạt trong thực hiện các chương trình phối hợp. Các quyết định và chương trình hành động của APEC luôn dựa trên thỏa thuận chung, tạo điều kiện cho các thành viên chủ động lựa chọn biện pháp phù hợp với tình hình phát triển của mình.

APEC tổ chức Hội nghị cấp cao hàng năm, nơi các nhà lãnh đạo các nền kinh tế họp mặt trao đổi, xác định phương hướng phát triển chung. Song song đó còn có các hội nghị bộ trưởng, các nhóm công tác chuyên biệt về thương mại, đầu tư, khoa học, giáo dục, chống khủng bố, an ninh lương thực, giao thông vận tải... Nhờ vậy, hợp tác trong khuôn khổ APEC ngày càng trở nên sâu rộng, đa dạng và toàn diện.

Thành tựu nổi bật của APEC trong hơn 30 năm hoạt động

Kể từ khi thành lập, APEC đã góp phần quan trọng trong việc duy trì, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực và toàn cầu. Trong thời gian 1989 – 2023, tăng trưởng GDP bình quân đầu người của khu vực APEC đạt mức 2,6% mỗi năm trong khi toàn cầu chỉ đạt khoảng 1,7%. Tỷ lệ nghèo đói giảm mạnh, xuất khẩu và đầu tư giữa các nước thành viên ngày càng mở rộng.

APEC đã cắt giảm trung bình khoảng 70% thuế quan và rào cản thương mại nội khối. Rất nhiều sáng kiến về thuận lợi hóa thương mại điện tử, cải cách thủ tục hải quan, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường quốc tế được thực hiện hiệu quả. APEC cũng là nơi đi đầu thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác mới như thương mại số, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm bình đẳng giới, hỗ trợ doanh nhân nữ, tăng cường an ninh lương thực và phát triển cơ sở hạ tầng xanh.

Trong công tác ứng phó với các khủng hoảng, chẳng hạn như dịch bệnh COVID-19, APEC đã phát huy tốt vai trò phối hợp thúc đẩy sản xuất, cung ứng vaccine, chia sẻ thông tin phòng chống dịch cũng như phục hồi kinh tế sau khủng hoảng.

Vai trò của Việt Nam trong APEC

Việt Nam trở thành thành viên thứ 15 của APEC vào năm 1998. Trải qua thời gian dài tham gia, Việt Nam đã khẳng định vai trò tích cực, chủ động và đóng góp thiết thực cho Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương. Việt Nam hai lần đăng cai tổ chức APEC vào các năm 2006 và 2017, qua đó nâng vị thế đối ngoại, tăng cường quan hệ hợp tác toàn diện với các nền kinh tế hàng đầu thế giới, đồng thời thu hút nguồn lực phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong nước.

Thách thức đặt ra với APEC hiện nay

Trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều chuyển động phức tạp, APEC cũng đối diện với nhiều thách thức lớn. Đó là sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, bất đồng về phương hướng phát triển, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, thương mại đa phương gặp khó khăn, tác động của dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống... Những yếu tố này đòi hỏi APEC cần liên tục đổi mới, tăng cường đoàn kết, giữ vững vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế và hợp tác khu vực.

Đồng thời, yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển cân bằng, bao trùm, đặc biệt là giảm khoảng cách phát triển giữa các nền kinh tế thành viên và đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững cũng là những thách thức không nhỏ đối với APEC trong thời gian tới.

Kết luận

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương đã khẳng định vai trò không thể thay thế trong thúc đẩy hợp tác, tăng trưởng kinh tế năng động của khu vực và thế giới. Qua hơn ba thập kỷ hình thành, phát triển, APEC đã mang lại nhiều thành tựu đáng kể cả về kinh tế, xã hội và hợp tác đa phương. Tuy nhiên, trước bối cảnh mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của diễn đàn này là vô cùng quan trọng để APEC tiếp tục sứ mệnh vì hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững của khu vực châu Á – Thái Bình Dương.